MỤC TIÊUMỤC TIÊU::
1.1.Mô tả được vị trí, chức năng, hình thể ngoài, Mô tả được vị trí, chức năng, hình thể ngoài,
hình thể trong và liên quan của ganhình thể trong và liên quan của gan
2.2.Mô tả được 8 phương tiệu cố định ganMô tả được 8 phương tiệu cố định gan
3.3.Mô tả được sự phân chia của gan theo Mô tả được sự phân chia của gan theo
đường mạch mật.đường mạch mật.
4.4.Trình bày được sự liên quan của các đường Trình bày được sự liên quan của các đường
mật ngoài ganmật ngoài gan
5.5.Kể tên và trình bày vòng nối cửa-chủ và giải Kể tên và trình bày vòng nối cửa-chủ và giải
thích được các ý nghĩa của nó.thích được các ý nghĩa của nó.
I. VỊ TRÍ, CHỨC NĂNG, KÍCH THƯỚC VÀ SỰ LIÊN QUANI. VỊ TRÍ, CHỨC NĂNG, KÍCH THƯỚC VÀ SỰ LIÊN QUAN
1.Chức năng của gan: Gan có 2 chức năng chính
-Chức năng nội tiết : Điều hòa đường huyết, chống
nhiễm độc.
-Chức năng ngoại tiết: Tiết ra mật tham gia vào quá
trình tiêu hóa thức ăn
2. Vị trí
-Gan ở tầng trên mạc treo kết tràng ngang
-Trong ô dưới hoành phải nhưng lấn sang ô thượng vị và
ô dưới hoành trái
Cơ hoành
Đối chiếu lên lồng ngực
-Phía trên: Khoang gian sườn IV trên đường trung đòn
phải
-Phía dưới: Gan chạy dọc theo bờ hoành phải
3. Kích thước của gan: Gan có kích thước trung
bình
3. Kích thöôùc cuûa gan : Gan coù kích thöôùc trung
bình :
28cm x 18cm x8cm.
M
xác
= 1500gr, M
người sống
= 2300gr.
Tim
Gan gồm 2 mặt
(Mặt hoành và
mặt tạng).1 bờ
II. HÌNH THỂ NGOÀI VÀ LIÊN QUANII. HÌNH THỂ NGOÀI VÀ LIÊN QUAN
1. Mặt hoành chia làm 4 phần: Phần trên,
phần trước, phần phải, phần sau
Phần trên: Lồi, nấp
dưới cơ hoành.
Phần này có vết ấn
tim
Liên quan:
Qua cơ hoành liên
quan đến màng
phổi, phổi- đặc biệt
là đáy phổi phải,
màng tim và tim
Phần trước: Tiếp xúc với cơ hoành và thành bụng
trước
Phần phải:
Là phần gan bên phải liên tiếp với phần trên và phần
trước, đối chiếu trên lồng ngực từ cung sường VII đến XI.
Liên quan: Một phần của đáy phổi phải
Phần sau:
Là phần nhỏ nhất của mặt hoành,có 1 phần vùng trần và
thùy đuôi
Được giới hạn bởi hệ thống hình chữ H bao gồm: Rãnh
dọc phải, rãnh dọc trái và rãnh ngang.
2. Mặt tạng
-Rãnh dọc phải:
+ Phía trước là hố túi mật.
+ Phía sau là rãnh TMCD. Giữa hai rãnh có mỏm đuôi của
thùy đuôi.
-Rãnh dọc trái:
+
.
-Rãnh dọc trái:
+ Phía trước là khuyết dây chằng tròn.
+ Phía sau là khe dây chằng tĩnh mạch.
.
-Rãnh ngang: Dài 6cm, đó là cửa gan. Các thành phần đi
vào đi ra khỏi gan đều đi qua cửa gan
.
2.2. Liên quan ở mặt tạng
Thận phải
Dạ dày
Góc kết
tràng
phải
Tá tràng
Thùy phải: Có 3 vết ấn của 3 tạng
+ Phía trước: Ấn kết tràng
+ Phía sau: Ấn thận phải
+ Phía trong: Ấn tá tràng
Ấn
thận
phải
Ấn kết
tràng
Ấn tá
tràng
Thùy trái: Có 1 lõm lớn là ấn dạ dày
Thùy vuông: Úp lên dạ dày và môn vị
Thùy đuôi: Bị tĩnh mạch cửa ấn lên tạo nên 2 mỏm: Bên
trái là mỏm nhú, bên phải là mỏm đuôi
Mỏm đuôi
3. Bờ dưới:
Có 2 khuyết: Khuyết dây chằng tròn và khuyết túi mật
Khuyeá
t tuùi
maät
Khuyeát
daây
chaèng
troøn
4. Liên quan của gan với phúc mạc: Gan hầu hêt được lá
phúc mặc bao phủ, ngoại trừ vùng trần và hố túi mật.
Vùng trần
III. 8 PHƯƠNG TIỆN CỐ ĐỊNH GAN
1.TM chủ dưới:
+ Dính vào tổ chức gan.
+ Nối với các TM gan
2. Dây chằng tròn
+ Là thừng sợi tạo nên do sự thoái hóa và bít tắc của
TM rốn
+ Đi từ rốn đến khe dây chằng tròn và tận cùng ở
nhánh trái của TM cửa
Hệ tuần hoàn phôi thai
TM rốn
Ống
tĩnh
mạch
3. Dây chằng tĩnh mạch: Tạo nên do sự thoái hóa của
ống tĩnh mạch. Ống tĩnh mạch là ống nối từ hệ thống
TM cửa-TM rốn đến TM chủ dưới trong thời kỳ bào thai.
Dây chằng tĩnh mạch
4. Dây chằng hoành gan: Là các thớ sợi nối vùng trần
gan và cơ hoành
5. Mạc nối nhỏ: Là phúc mạc nối gan với bờ cong bé của
dạ dày, gồm 2 phần:
+ Dây chằng gan-vị: là nếp phúc mạc nối bờ cong bé của
dạ dày đến khe dây chằng tĩnh mạch của gan.
+ Dây chằng gan- tá tràng: là phúc mạc nối môn vị và phần
trên tá tràng đến cửa gan
6. Dây chằng liềm: Gồm 3 bờ
+ 1 bờ dính vào mặt hoành gan
+ 1 bờ dính vào cơ hoành và thành bụng trước: đi từ rốn đến
dây chằng vành
+ Bờ tự do: Căng từ rốn đến bờ dưới của gan, dây chằng tròn
nằm giữa 2 lá của bờ này.
Daây
chaèng
lieàm
7. Dây chằng vành: Tạo nên do sự quặt ngược ra trước
và ra sau của lá phúc mạc, che phủ gan lên cơ hoành
+ Liên tiếp với dây chằng tam giác ở hai bên
+ Liên tiếp với dây chằng liềm ở trước và nối vói dây
chằng vị gan ở sau
Daây chaèng vaønh
Vùng trần ngoài phúc mạc của gan: Ứng dụng dẫn lưu
Abces ngoài phúc mạc, khoảng khoang GS IX, X cách
đường gai sống 11cm
8. Dây chằng tam giác phải và trái, mỗi dây chằng
có 3 cạnh:
+ Cạnh dính vào gan
+ Cạnh dính vào cơ hoành
+ Cạnh tự do: ở phí trước ngoài
Dc tam
giác
phải
Dc tam
giác trái
Các ô quanh gan: Tạo nên do các dây chằng ngăn cách
1. Ô dưới hoành phải2. Ô dưới hoành trái
OÂ
döôùi
hoaøn
h traùi
OÂ
döôùi
hoøan
h
phaûi
3. Ô dưới gan, trước mạc nối nhỏ.
4. Ô dưới gan, sau và bên trái mạc nối nhỏ.
OÂ döôùi
gan tröôùc
maïc noái
nhoû
IV. CẤU TẠO VÀ HÌNH THỂ TRONG CỦA GANIV. CẤU TẠO VÀ HÌNH THỂ TRONG CỦA GAN
1.Bao gan
1.1. Lớp thanh mạc: chính là lá tạng của phúc mạc gan
1.2. Lớp xơ: Nằm giữa mô gan và bao thanh mạc, có đặc điểm:
-Dính chặt vào lớp thành mạc và mô gan
-Ở cửa gan lớp xơ tạo thành các bao xơ quanh mạch bao bọc lấy các
đường mạch mật và đi tận đến các khoang gian tiểu thùy
2. Mô gan:
Gan được tạo nên bởi các tế
bào gan, mạch máu và
đường dẫn mật trong gan.
Tiểu thùy gan: Các tế bào gan xếp thành nhiều bè gan
tạo nên tiểu thùy gan.
- Ở mỗi trung tâm tiểu thùy có 1 tĩnh mạch nối với
nhánh TM cửa trong khoang gian tiểu thùy
-Khoang gian tiểu thùy:
Do 3 hay 4 tiểu thùy
quây lấy xung quanh.
-Trong khoang có các
nhánh của ĐM gan,
TM cửa và ống dẫn
mật.
oáng maät
TM cöûa
ÑM gan
VI. SỰ PHÂN CHIA THÙY GANVI. SỰ PHÂN CHIA THÙY GAN
- Mặt hoành: Dây chằng liềm chia gan thành 2 thùy: Phải và trái
1. Phân chia thùy gan theo hình thể ngoài (phân chia cổ điển): Gan
được chia làm 4 thùy
- Mặt tạng: Hai rãnh dọc và ngang chia gan thành 4 thùy
+ Thùy phải: Bên phải rãnh dọc phải + Thùy trái: Bên trái rãnh
dọc trái.
+ Thùy vuông: Trước rãnh ngang + Thùy đuôi: Sau rãnh
ngang
2. Phân thùy gan theo đường mạch mật ( Phân chia của GS Tôn Thất Tùng), dựa theo 5
khe
+ Khe giưa
2.Phaân thuyø gan theo ñöôøng maïch maät( Phaân chia cuûa GS Toân Thaát
Tuøng):
2.1 Khe giöõa gan : Chöùa tónh maïch gan giöõa vaø chia gan
thaønh 2 nöõa phaûi vaø traùi.
- ÔÛ maët hoaønh : Töø khuyeát tuùi maät ñeán bôø traùi tónh maïch chuû
döôùi.
- ÔÛ maët taïng : Hoá tuùi maät ñeán bôø traùi tónh maïch chuû döôùi.
2. Phân thùy gan theo đường mạch mật ( Phân chia của GS Tôn Thất
Tùng), dựa theo 5 khe:
+ Khe giữa gan
+ Khe liên phân thùy phải
+ Khe liên phân thùy trái
+ Khe phụ giữa thùy phải
+ Khe phụ giữa thùy trái
2.1. Khe giữa gan:
+ Ở mặt hoành: đi từ bờ trái của TMCD đến khuyết túi mật
+ Ở mặt tạng: đi từ bờ trái của TMCD đến hố túi mật
Khe chia gan thành hai thùy: Thùy gan phải và thùy gan
trái
Khe chứa tĩnh mạch gan giữa.
2.2. Khe liên phân thùy phải:
+ Ở mặt hoành: đi từ bờ phải của TMCD theo lá trên của
dây chằng vành song song với bờ phải gan, cách bờ
phải 3 khoát ngón tay
- Khe chia gan phải thành hai phân thùy: phân thùy trước
và phân thùy sau
- Khe chứa tĩnh mạch gan phải.
2.3. Khe liên phân thùy trái:
+ Ở mặt hoành: đường bám theo đường đi của dây chằng
liềm
+ Ở mặt tạng: tương ứng với rãnh dọc trái
- Khe chia gan trái thành hai phân thùy: phân thùy giữa (pt
trong) và phân thùy bên
- Khe chứa tĩnh mạch gan trái
2.4. Khe phụ giữa thùy phải:
Không có giới hạn rõ rệt, nó nằm ngang qua gan phải.
-Chia thùy trước thành 2 hạ phân thùy: Số V và VIII
-Chia thùy sau thành 2 hạ phân thùy: Số VI và VII
2.5. Khe phụ giữa thùy trái:
+ Ở mặt hoành: Đi từ bờ trái của TMCD đến điểm nối 2/3 trước và 1/3
sau bờ gan trái
+ Ở mặt sau: Đi từ bờ trái cửa gan đến điểm nối 2/3 trước và 1/3 sau
bờ gan trái
- Chia phân thùy bên thành 2 hạ phân thùy II-III
Nhận xét: Gan được chia thành 2
nửa gan phải và gan trái.
Mỗi nửa gan lại được chia thành 2
phân thùy và mỗi phân thùy lại
được chia thành 2 hạ phân
thùy.
Tổng cộng gan có 8 hạ phân thùy.
Cụ thể:
+ Gan phải: Phân thùy trước gồm
2 hạ phân thùy V-VIII
. Toång
coäng gan coù 8 haï phaân thuyø,
cuï theå :
- Gan phaûi : +Phaân thuøy
tröôùc : Goàm 2 haï phaân thuyø
V vaø VIII . ÔÛ ngöôøi vieät
nam haï phaân thuøy VIII raát
lôùn neân ñöôïc chia thaønh 2
haï phaân thuyø VIII vaø VIII’.
+ Phaân thuøy sau :
Goàm 2 haï phaân
thuyø
VI vaø VII .
- Gan traùi : + Phaân
thuøy giöõa: ÔÛ maët
hoaønh coù haï phaân
thuøy IV vaø ôû maët
taïng
coù haï phaân thuøy IV
(thuøy vuoâng) vaø I
(thuøyñuoâi).
+ Phaân thuyø beân :
Goàm 2 haï phaân
thuøy : II vaø III .
1.Ñoäng maïch: Caáp maùu cho gan laø ñoäng
maïch gan rieâng.
Ñoäng
maïch gan
rieâng
Ñoäng maïch
gan chung
ñoäng maïch vò phaûi
Ñm gan phaûi
ÑM gan
traùi
3. Tónh maïch gan : Baét nguoàn töø caùc tónh maïch gian
tieåu thuyø:
- Coù 3 tónh maïch lôùn daãn maùu töø gan vaøo tónh maïch
chuû döôùi :
- Tónh maïch gan phaûi, tónh maïch gan traùi vaø tónh
maïch gan giöõa.
- Caùc tónh maïch nhoû chaïy töø thuyø ñuoâi vaøo tónh
maïch chuû döôùi.
4. Baïch maïch : Ñi theo 3 daây chaèng chính cuûa gan ( Daây chaèng
vaønh, daây chaèng lieàm vaø maïc noái nhoû) :
– Döôùi cô hoaønh : Chaûy veà haïch cöûa gan vaø haïch ôû
caïnh ñoäng maïch chuû ben phaûi.
– Treân cô hoaønh : Chaûy vaøo haïch caïnh tónh maïch chuû
döôùi vaø haïch sau moûm muõi kieám.
5. Thaàn kinh : Thaàn kinh chi phoái cho gan taùch ra töø 2
nguoàn :
- Daây thaàn kinh X traùi : Qua maïc noái nhoû vaøo cöûa
gan .
- Ñaùm roái taïng : Vaøo cöûa gan theo ñoäng maïch gan
rieâng vaø tónh maïch cöûa.
Caâu 7 Khe giöõa gan chöùa :
a)Tónh maïch gan phaûi.
b)Tónh maïch gan traùi .
c)Tónh maïch tuùi maät.
d) Tónh maïch gan giöõa.
.Caâu 8 ÔÛ maët hoaønh
gan, phaàn gan naèm
giöõa
khe giöõa vaø khe traùi laø
haï phaân thuøy :
a)IV. b) V .
c)VI. d) VII
Caâu 9 ÔÛ maët hoaønh
gan, phaàn gan naèm
giöõa
khe giöõa vaø khe phaûi
laø
haï phaân thuøy :
a) IV. b) V .
c) VI. d) VII.
Caâu 10 ÔÛ cöûa gan, tónh maïch cöûa, ñoäng maïch gan vaø oáng gan :
a) Xeáp thaønh 2 lôùp. b) Tónh maïch ôû noâng nhaát.
c) OÁng gan ôû noâng nhaát. d) Tónh maïch cöûa ôû noâng nhaát.
Caâu 11 Thoâng thöôøng ñoäng maïch tuùi maät xuaát phaùt töø :
a) Ñoäng maïch gan chung. b) Ñoäng maïch gan rieâng.
c) Ñoäng maïch gan traùi. d) Ñoäng maïch gan phaûi.
Caâu 12 Tónh maïch
naøo thuoäc heä
chuû KHOÂNG tham
gia trong voøng
noái quanh roán :
a) Tónh maïch ngöïc
ngoaøi.
b) Tónh maïch ngöïc
trong.
c)Tónh maïch thöôïng
vò treân.
d) Tónh maïch
thöôïng vò döôùi.